O Premirno Kurti kotor lija ko rozape e Maškarutne Divesko la Rromane Chibako

rishtina, 5 novembro 2026 / Prizren, 4 novembro 2026

Anglal o 5 novembro, o Premirno la Republikako Kosovo, o Albin Kurti, ratjasa, jekhetane e institucijenge reprezentonenca thaj e rromane komuniteteske džene, kotor lija ko rozape e Maškarutne Divesko la Rromane Chibako, ko Prizreni.

Ko shajipe la vakyarimaskoro, o Premirno Kurti vakyas kaj i rromani chib na si feri jekh buki la zakonenge normengi thaj la hakengi, numay si kausa, resisteripe thaj jekh kontinuirimi buti le dživipasko.

“O Kosovo si les o potenciali thaj i resposabilia kaj, tral o kulturno diverziteti, te sikhavel kaj o jekhetano dživipipe na si feri jekh than le diferentno komunitetengo ko jekh than, numay vi o djanipe, o respekto thaj o promovimi e kulturnoj heritage. O rromano komuniteti ko Prizreni, angledar o presimi la asimilacijako tral e generacie, kerda vazne culturale thana, bazephine ko jekh claro kausa pala rakhimipe la chibako, la kulturako thaj le rromane identitetesko”, vakyas ov.

O Premirno Kurti vakyas pal o buti thaj politikaki supporti la rromane komuniteteske, incluindoj e bursie pala studentura sar jekh shansha pala akademiko zoralipipe.

“Ko Ministeriumi la Education thaj la Science, kerel pes buti baro pala thovimipe la historijako, la kulturako thaj e tradicijengi le rromane komuniteteske ko shkoleake lil la edukacijake anglal-universitete, thaj vi ko revidimipe le kurikulumosko pala shkoleake siklimipe la rromane chibako thaj o publikašipe neve shkoleake lile andi kada chib”, vakyas o premirno.

O baro vakyaribe le premirnesko, o Albin Kurti:

I nistimosardo presidente la Unimen Rromane Partijako le Kosovosko thaj deputeti le Republikako Parlamento, o z. Albert Kinolli,

I nistimosardi vice-presidente le Republikako Parlamento, i znj. Emilija Rexhepi,

O nistimosardo Sejnur Veshall, vice-ministeri le Sportesko thaj la Rojenqo,

E nistimosarde deputeturia le Republikako Parlamento, Fridon Lala, Artan Asllani, Bahrim Shabani thaj Fatma Thaçi,

E nistimosarde droma,

Dzhuvle thaj murša,

Phrala thaj pheja,

Ko centro la demokratijako si jekh moralo principo. O manush thaj o komuniteti na shaj te kerenpes tike numerenca. E hakia na si privilegia vaj favoriziripia saven amen trobul te mangas, numay si hakia save si amare thaj trajin amen. Kada idea na si nevo, ni vakyav la me, numay avel thal o IV siglo anglal i nevipaskiri era. O Faleasi le Kalcedoniosko kerel buci e nevazhipaja thaj la socijalno dzhusticiapaja. Kada sikhavel kaj i barzipa thaj i socijalno dzhusticija sas mashkar e themelne buchia le politikako gndipasko thal i puranipia.

I chib si jekh thal e themelia la barzipake.

I rromani chib na si feri jekh buki la zakonenge normengi thaj la hakengi garancime ko kagli. Ov si kausa, si resisteripe thaj si jekh kontinuirimi buti le dživipasko. Ke sakova chib savi marel pes te džiola angledar o bisteripe, i marginalizacija thaj o mutipipe, perelpe andi jekh forma la koligtekho resisteripaski. O rakhimipe la rromane chibako si manglipe pala institucionalno djanimipe sigurno, numay si vi manglipe pala o dignitetio, o identiteto thaj i hakia te ovelpes kotor la historijako berv te mukhelpes o pheske.

O Kosovo si les o potenciali thaj i resposabilia kaj, tral o kulturno diverziteti, te sikhavel kaj o jekhetano dživipipe na si feri jekh than le diferentno komunitetengo ko jekh than, numay vi o djanipe, o respekto thaj o promovimi e kulturnoj heritage. O rromano komuniteti ko Prizreni, angledar o presimi la asimilacijako tral e generacie, kerda vazne culturale thana, bazephine ko jekh claro kausa pala rakhimipe la chibako, la kulturako thaj le rromane identitetesko.

Kada bukia na si feri kulturno aktivitetia. Ov si forme la gndipaske thaj la historikane kontinuitetesko. Ke e kulturelo lerdzipia si len vi politiko dimenzija, kana rakhen jekh identiteto, artikulin jekh kausa thaj bandin jekh trajimo lerdzi mashkar i kamimipe la heritage thaj o zor te rakhlopes.

I jekh kamimipe thaj i zuralipipe kerdie shajutno kaj e purane rromane gila te džioven tral e generacie. Vi ko periodia kana o džiovipe ko edukativi thaj e shansha te shikin thaj te gindin sas liminitime, kadale gila sas phiravde pe mui, thal jekh generacija ko aver. Tral kada muiqo heritage, o rromano komuniteti rakha na feri e melodie thaj e lava, numay vi o gndipe, e eksperience thaj o dživipasko gndaripen.

Ko kada konteksti, o gogami la britanikane antropologijaki Amelia Abercrombie sikhavel amen i kulturakiri baripe so avel amen andi them, o Kosovo.

Gndin jekh sekundo. Jekh britanikani antropologa avel ko Prizreni, beshel akate te studijinel o rromano komuniteti, sikhol i rromani chib thaj kerel hulumtimia mashkar i chib, o identiteto, i historija thaj e socijalno lerdzipia. Pala kodo, kada experienca kerel la akademiko buci savi lel la kosovakoro rromano komuniteti ko mashkarthemutno than le djanipesko.

Ko vaxt la beshipasko ko Prizreni, thal o septemberi le 2013 beršesko dži ko marti le 2015 beršesko, i Abercrombie kerdia etnografikane hulumtimia upre le rromane komuniteteske ko Terzimahal thaj la bucia la NGO „Durmish Aslano“. Laki buci sas krunisardi le liberoha Mixing and Unmixing Languages. Romani Multilingualism in Kosovo, publikašimi thal Routledge ko 2021 berš. Kada si jekh baro sikhacipe la vlaresko so si le Kosovosko sar than la studijakoro, le gndipasko thaj le kulturno heritagesko. O Prizreni na si feri than kaj kada historija džiivda, numay vi o than thal kaj shaj te buvlol thaj te vazdelpes sa e lumnjaha.

E rromanen dikhas len sar kotor le jekhetane identitetesko thaj sar dživindo sikhacipe la baro multikulturalizmosko so kerdia amare societetija tral e sheljberta. I rromani chib thaj o rromano identiteto rakhenpes, ke rakhnespes o gndipe, e tradicie, o gndarimasko drom thaj o shpirtikano heritage le jekh manushqo.

Nistimosarde droma,

Ko kada vakyaribe mangav te vakyarav kaj o rakhimipe la rromane chibako na shaj te avel feri jekh vakyaribe, ov mangel bukia, institucionalno responsabilia thaj jekh kontinuirimi lerdzi buci.

Ko kada drom, mangav te vakerav tumenca panzh angazhimeria:

Ko Ministeriumi la Education thaj la Science, kerel pes buti baro pala thovimipe la historijako, la kulturako thaj e tradicijengi le rromane komuniteteske ko shkoleake lil la edukacijake anglal-universitete, thaj vi ko revidimipe le kurikulumosko pala shkoleake siklimipe la rromane chibako thaj o publikašipe neve shkoleake lile andi kada chib.
Ko Ministeriumi la Culture, la Youth thaj le Sportesko, kerel pes buti la dokumentacijaha pala thovimipe la purane rromane gilengi thaj khorogengi ko rakhimipe la shpirtikano kulturno heritage, pe manglipe la NGO „Durmish Aslano“. Kada ka ovel jekh baro drom angledar o djanimipe thaj institucionalno rakhimipe le heritagesko so džiivda tral e sheljberta.
Ko lerdzi la Premirnesko Kancelarijako, mangas te zoralisaras i supportia pala aktivitetia so den vast pala rakhimipe thaj bararimipe la rromane chibako. Ko kada lerdzi, e rromane media trobul te len i nistimosardi supportia, ke ola na si feri informacijake instrumentia, numay vi vazne thana pala o rakhimipe thaj bararimipe la chibako.
Ko edukativno supporti, shajutno te vazdelpes i sheribapi la bursengi pala studentura le rromane, ashkalikane thaj egjiptiakane komunitetengo, sar jekh shansha pala lengoro akademiko thaj profesionalo zoralipipe.
Ko mashkarthemutno drom, pala jekh jekhto drom tral kada Qeverija, manglo pes jekh spesialno angazhimeripe thal o vice-ministeri Sejnur Veshall te kerel dialogu, lerdzi buci thaj te vazdel i rromani diplomacija e rromanen organizationenca thaj reprezentonenca andi Evropa. I vizita ko Berlin thaj o confirmaribe la buciyaha la ERIAC-aja (o Evropako Instituto pala Rromani Artia thaj Cultura) keren jekh baro drom ko kada drom.

Kamle amala,

Ko agor mangav te vakerav tumenca duj-trin la vargurien thal i poezija „Ura“ (O Phurt), save kerel sumi peske kodo so mangava te phenav tral kada vakyaribe, ke sar i phurt, savi na kerel buci feri te lerdzivel duj paja la pašíkeske, numay vi te del lumnia te lel o gndipe thaj te astarel duripia. Thaj tumen djanen kaj amari Qeverija, tumari Qeverija, si i qeverija la phurtengi. Ova. Kodola so kerdiam ko Mitrovica thaj gite, numay vi la shpirtikane, kulturelo, edukativno, ekonomiko, tregtari phurtengi thaj agor-agor. Thaj te shunav feri duj la varguria la poezijake, so shaj vakyaren buteder vi mardashtal miro vakyaribe:

Tu si i miri phurt, Thal o balkoni la čhonjako dži ko dritaria le čheske.“
— Sejnur Veshall

Bahtalo Romalen! Bahtalipia!