Majbut čhavore dživen thaj phiren ando preškolsko sikljovibe ando Kosovo, ama bare najednakipena ovelasangle si dži duripe vaš o čhavore andar o romano, aškalikano thaj egipćansko komuniteto, sar potvrdel o nevo MICS istraživanje.

15 septembro 2026, Prishtina

E Kosovaki Agencija bashki Statistika thaj o UNICEF ko Kosovo avdive ikvalde o rezultati katar i 2025 bresheski Anketiringi bashki Majbut Indikatorenge Klasteriya (MICS), savi si i maj barabutni anketiringi e kherengji bashko hal e čhavengo, džuvliengo, muršengo thaj familijengo ko Kosovo. O rezultati sikavela čačutno angllapeji bash e čhave, ali vi sikavela bibahtale thaj bari bibarakanipe (nejednakost) savi phandol e Rromane, Ashkalijongje thaj Egipćanjongje čhavenca.

O Direktori e Kosovake Agencijako bashki Statistika, o Avni Kastrati vakardja: „Lii Kosovaki Agencija bashki Statistika, amaro laf si te keras pačvale thaj maškarthemutne barabarutne podatkia save služinen e publikake interesoske. O MICS rezultatia katar o 2025 bresh den baze informacie te dikhel pes o angllapeji, te ažukjoren pes e nejednakostia thaj te podržinen pes e politike te lačharel pes o dživdipe e čhavengo thaj e kherengo širom ko Kosovo.“

„Ko sa o sveto, o MICS si jekh katar e maj važne alati save o UN podržinel. Kaj god ke kerđom bući, kova si sine i bazično referenca bash i vlada, bash e partneria thaj bash e UN-eske programia. Kova kerela podatkia save na šaj te arakhen pes aver thaj ažutinel amen te čhivas amari pažnja ko maj slaba manuša ko amaro društvo“, vakardja o Stephen O'Malley, o UN-esko Razvojno Koordinator ko Kosovo.

Saro trinto MICS krug ko Kosovo, palal e krugura katar o 2014 thaj 2020 bresh, kadi anketiringi mekhel te procenil pes o angllapeji ko bresh: e čhavengo dživdipe si lačhardumpa, i participacija ko rano siklipe e čhavengo si majbut se duj var barardi, i spremnost bash i škola vazdindja pes, thaj o bijnasilno discipliniringi barillja. Ali, bare razlikia ačhon panda, kote e Rromane, Ashkalijongje thaj Egipćanjongje čhave vahtaren maj bare riziko ko dživdipe, ishrana, edukacija thaj zaštita.

„O angllapeji bash e čhave ko Kosovo si čačutno, ali na si panda barabarutno. O podatkia sikaven kaj e investicije anen rezultatia thaj kaj e čhave ačhon palal. Amari barabutni bući si čačutni: te kheras bući kadale podatkienca te orientirinas e resursia thaj e službe kade kaj svako čhavo šaj te dživdinel, te sikljol, te ovel zaštitime thaj te vazdel pes“, vakardja i Veronika Vashchenko, Šefi e UNICEF-eske oficijako ko Kosovo.

E maj važne rezultatia sikaven kaj i mortaliteta e ternikane bijandine čhavengi (neonatalno) huliđas katar 11 ko 8 merimata ko 1.000 bijandine čhave ko Kosovo, so si hulipe katar 27% tora o 2020 bresh, dok maškar e Rromane, Ashkalijongje thaj Egipćanjongje zajednice huliđas katar 21 ko 15, so si hulipe katar 29% katar o 2020 bresh.

I celosno vakcinacija (imunizacija) maškar e čhave katar 24–35 masekija si 76% ko generalno populacija thaj 44% maškar e Rromane, Ashkalijongje thaj Egipćanjongje čhave. I participacija ko rano siklipe e čhavengo katar 3–4 bresh barillja katar 15% ko 2020 bresh ko 36% ko 2025 bresh, ali ačhol pa 7% maškar e Rromane, Ashkalijongje thaj Egipćanjongje čhave.

O gap (praznina) ko siklipe thaj zaštita vi ačhol baro. I škola džalipen ko generalno populacija si 96% ko osnovno, 95% ko telutno-srednje thaj 89% ko opruštno-srednje siklipe, dok maškar e Rromane, Ashkalijongje thaj Egipćanjongje čhave hulela katar 83% ko osnovno ko 27% ko opruštno-srednje. O nasilno discipliniringi huliđas katar 72% ko 64% thaj o baro nasilje katar 6% ko 2%, ali o nasilje protiv e čhavengo ačhol panda baro.

I ishrana sikavela pes sar nevo izazov ko Kosovo. Procenini pes kaj 24% e čhavengo katar 5-9 bresh thaj 32% e čhavengo maškar e Rromane, Ashkalijongje thaj Egipćanjongje zajednice si maj thule (overweight). 57% e čhavengo katar 6–23 masekija thaj 80% maškar e Rromane, Ashkalijongje thaj Egipćanjongje čhave xan bilatšhi xabe (unhealthy food).

O socijalno ažutipe (transferia) resela ko 94% e čhavengo telal 18 bresh thaj 80% katar i populacija dživdinela ko khera save len bilo savo socijalno ažutipe, so del jekh važno platforma bash i socijalno zaštita savi si senzitivno ko čhave.

O MICS 2025 si bazirime ko pa 14.000 intervjua kerede ko 6.928 khera tro duj odvojime anketirja. O podatkia šaj te ulaven pes palal o beshipe, spoli, bresh, edukacija, barvalipe, etničko pripadnost thaj invaliditeti, so ažutinel e institucijen te dikhen pa o proseko thaj te arakhen kaj ačhon e nejednakostia. O MICS podatkia šaj te podržinen e politike thaj o budžeti, te ovel maj bari odgovornost thaj te pratinel pes o angllapeji spram e nacionalne thaj maškarthemutne obaveze, sar so si e Ciljevi e održive razvojoske.

O rezultatia den e Kosovake institucijen, e razvojne partneren, e civilne društvoske, e akademijake thaj e zajednicen jekh barabutni bazi e podatkiengi te zaštitinen o angllapeji thaj te pskaren o angllapeji bash e čhave, posebno koleske so si maj dur palal.

O MICS si jekh globalno programo bash anketiringi e kherengi savo kerđas thaj podržinel o UNICEF, kerindoj statistički pačvale thaj maškarthemutne barabarutne podatkia bash e čhave, e džuvli thaj e khera. Vodime katar i Kosovaki Agencija bashki Statistika, o MICS 2025 ko Kosovo si finansirime katar i Vlada, o UNICEF, i Švajcarsko Kancelarija bashki Saradnja – Švajcarsko Ambasada ko Kosovo, i UN-eski Kancelarija e Koordinatoroske bash o Razvoj ko Kosovo thaj o UNFPA.